در یک بازی پرهیجان، باید هدف را پیدا کنید، حواستان به اطراف باشد و در لحظه تصمیم بگیرید. اما آیا این تمرین به زندگی بیرون از بازی هم منتقل می‌شود؟ پاسخ پژوهش‌ها جذاب‌تر از یک «بله» یا «نه» ساده است: بعضی مهارت‌ها ممکن است بهتر شوند، ولی این به معنای افزایش قطعی هوش یا موفقیت تحصیلی نیست.
وقتی بازی، توجه شما را به چالش می‌کشد
توجه انتخابی یعنی از میان اطلاعات فراوان، آنچه برای کار فعلی مهم است انتخاب کنیم. بسیاری از بازی‌های اکشن بازیکن را وادار می‌کنند چند رویداد را دنبال کند و به تغییرات سریع پاسخ دهد. باولیه و گرین در مقاله‌ای مروری، این فرضیه را مطرح می‌کنند که تمرین کنترل توجه می‌تواند به یادگیری بعضی تکلیف‌های تازه کمک کند. این یک توضیح پژوهشی برای یافته‌هاست، نه تضمینی دربارهٔ هر بازی و هر بازیکن. [۱]
پژوهش‌ها چه پیدا کرده‌اند؟
اسمیت و باساک در فراتحلیلی منتشرشده در سال ۲۰۲۳، نتایج ۶۳ مطالعه با مجموع ۲۰۷۹ شرکت‌کننده را بررسی کردند. اثر تجمیعی تمرین با بازی بر عملکرد شناختی مثبت بود؛ اندازهٔ اثر استانداردشده برابر با ۰٫۲۵ گزارش شد. این عدد «۲۵ درصد افزایش هوش» نیست؛ معیاری آماری برای مقایسهٔ تفاوت عملکرد گروه‌هاست. نتایج به نوع مهارت سنجیده‌شده و ویژگی‌های بازی وابسته بودند. [۲]
نکتهٔ جالب این بود که ویژگی‌های مشخص گیم‌پلی برای توضیح تفاوت نتایج مفیدتر از برچسب‌های کلی مانند «اکشن» یا «استراتژی» بودند. بنابراین برای بررسی اثر یک بازی، باید پرسید بازیکن دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد، نه اینکه بازی فقط در کدام ژانر قرار می‌گیرد. [۲]
مرحلهٔ سخت‌تر: انتقال مهارت به دنیای واقعی
بهتر شدن در یک مرحلهٔ بازی، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که فرد در درس، کار یا تصمیم‌گیری روزمره هم بهتر شده است. پژوهشگران این مسئله را «انتقال یادگیری» می‌نامند. مرور باولیه و گرین توضیح می‌دهد که در بسیاری از تمرین‌های شناختی، پیشرفت عمدتاً به همان تکلیف تمرین‌شده محدود می‌ماند؛ دربارهٔ بازی‌های اکشن شواهد امیدوارکننده‌ای وجود دارد، اما همهٔ مطالعات و همهٔ بازی‌ها نتیجهٔ یکسانی ندارند. [۱]
همچنین مقایسهٔ گیمرها با افراد کم‌تجربه، به‌تنهایی علت تفاوت را مشخص نمی‌کند. برای سنجش اثر بازی، آزمایش‌هایی که افراد را به گروه‌های تمرین و مقایسه تقسیم می‌کنند، اطلاعات قوی‌تری فراهم می‌کنند. نتیجهٔ یک آزمون آزمایشگاهی را نیز نباید بی‌واسطه به عملکرد روزمره تعمیم داد. [۱]
پس گیم زدن چه چیزی را تقویت می‌کند؟
برداشت محتاطانه از این پژوهش‌ها این است که برخی بازی‌ها می‌توانند فرصت تمرین بعضی مهارت‌های توجهی و شناختی را فراهم کنند. بااین‌حال، ادعای «هرچه بیشتر بازی کنیم، باهوش‌تر می‌شویم» از این نتایج به دست نمی‌آید. پرسش دقیق‌تر این است: کدام بازی، برای کدام فرد، کدام مهارت را و با چه میزان انتقال به بیرون از بازی تقویت می‌کند؟
منابع پژوهشی
۱. Bavelier, D. & Green, C. S. (2025). Learning and Transfer: A Perspective From Action Video Game Play. Current Directions in Psychological Science, 34(1), 43–50.
۲. Smith, E. T. & Basak, C. (2023). A game-factors approach to cognitive benefits from video-game training: A meta-analysis. PLOS ONE, 18(8), e0285925.
دربارهٔ تصویر: تصویر شاخص، تصویرسازی مفهومی تولیدشده با هوش مصنوعی است و آزمایش یا دادهٔ علمی واقعی را نمایش نمی‌دهد.
دیدگاهتان را بنویسید